Adolf Dominek  (1916 - 2000) -- inżynier górniczy

 

Strona główna

Święta Barbara

Górniczy strój

Górnicze godło

Skok przez skórę

Duchy kopalń

Hymn

Wiersze

Przysłowia

Górnicze pieśni

O stronie

 

 

Górniczy strój

Dawny strój roboczy górników był dostosowany do jego potrzeb. Obszerna bluza i spodnie, które nie krepowały ruchów. Wysoka, sztywna czapka spełniała rolę hełmu ochronnego. Czasami dla ochrony przed wodą kapiącą ze stropu naciągano na głowę kaptur, który przedłużał się w dłuższą lub krótszą pelerynkę. Najbardziej charakterystycznym elementem stroju górniczego był skórzany fartuch, zwany skórą lub łatą. Był on przypinany z tyłu na biodrach, ale w mokrych wyrobiskach służył za podkładkę. W dzisiejszym uroczystym stroju górniczym (tym czarnym, bo istnieją również inne służbowe koloru stalowego) zachowało się wiele elementów mających kiedyś znaczenie użytkowe w stroju roboczym.

Obecne czako (czapka z pióropuszem) to ta wysoka sztywna czapka. Pelerynka to pozostałość pelerynki z kapturem. Aksamitne paski z guzikami po obu stronach bluzy
to pozostałości po znajdujących się zaszywkach, w które wtykano nasiarkowane lonty, by nie zamokły i były pod ręką.

Pióropusz to miotełka z ptasich piór, którą górnik wymiatał drobny gruz z otworów strzałowych, nosił ją zatkniętą przy czapce.
Obecnie kolory pióropusza oznaczają: zielony — członek nadzoru, biały — sztygara, czarny — zwykłego górnika, czerwony — członka orkiestry górniczej.

Górnicza szpada wywodzi się ona z broni używanej przez średniowiecznych poszukiwaczy złota, którym służyła do obrony. Następnie w Prusach była dopełnieniem munduru górniczego urzędnika. W PRL została ona odznaką honorową dla wyróżniających się górników oraz prymusów uczelni i szkół górniczych. Po raz pierwszy była wręczona w 1966 roku w Dąbrowie Górniczej podczas obchodów 150-lecia szkolnictwa górniczego w Polsce. Szpadę nosi się do galowego munduru.

Rysunek szpady


Zdjęcia szpady

 

Mundur górniczy

Hierarchia stopni górniczych

Generalny Dyrektor Górnictwa

Generalny Dyrektor
Górniczy I stopnia
Generalny Dyrektor
Górniczy II stopnia
Generalny Dyrektor
Górniczy III stopnia

Generalny Honorowy Dyrektor Górniczy

Dyrektor Górniczy
I stopnia
Dyrektor Górniczy
II stopnia
Dyrektor Górniczy
III stopnia
Inżynier Górniczy
I stopnia
Inżynier Górniczy
II stopnia
Inżynier Górniczy
III stopnia
Technik Górniczy
I stopnia
Technik Górniczy
II stopnia
Technik Górniczy
III stopnia
Górnik I stopnia Górnik II stopnia Górnik III stopnia

Stopnie górnicze są uprawnieniami honorowymi i są dożywotnie. Są nadawane raz w roku, w dzień Górnika (4.XII) przez wręczenie dyplomu.  Jedynie utrata publicznych praw i zakaz wykonywania zawodu górniczego pozbawia tego stopnia.

Mundur galowy

Uroczysty mundur górniczy nosi się z odznakami posiadanego stopnia górniczego. Do tego munduru nosi się białe rękawiczki, a do płaszcza biały szalik. Na mundurze nosi się posiadane ordery i odznaczenia.

Czako górnicze  (z niemieckiego „tschako”, z węgierskiego „csákó”) jest to  wysoka, sztywna czapa z płaskim denkiem wykonane z tektury i ma wysokość 12,5 cm. Obciągnięte jest czarną krepą.
Z przodu ma godło górnicze, ma  zamocowany z lewej strony pióropusz z kogucich piór.

Generalny Dyrektor Górnictwa

(Minister, kierownik urzędu centralnego)

 

Generalny Dyrektor Górnictwa

 (Sekretarz lub podsekretarz stanu w ministerstwie zajmującym się bezpośrednio problematyką górniczą)

 

Generalny Dyrektor
Górniczy I stopnia

Generalny Dyrektor
Górniczy II stopnia

Generalny Dyrektor
Górniczy III stopnia

Dyrektor Górniczy
I stopnia

Dyrektor Górniczy
II stopnia

Dyrektor Górniczy
III stopnia

Inżynier Górniczy
I stopnia

Inżynier Górniczy
II stopnia

Inżynier Górniczy
III stopnia

Technik Górniczy
I stopnia

Technik Górniczy
II stopnia

Technik Górniczy
III stopnia

Górnik I stopnia

Górnik II stopnia

Górnik III stopnia

kapelmistrz orkiestry górniczej

członek orkiestry górniczej

 

 



— kurtka z czarnej krepy

Kurtka ma metalowe guziki z perlikiem i żelazkiem (młotki górnicze).

Na rękawie jest naszywka szmuglerska. Na czarnym aksamicie są dystynkcje stopnia górniczego.

Dystynkcje stopnia górniczego na naszywce szmuklerskiej

Odznakę stopnia górniczego na kurtce stanowią właściwemu stopniowi wzór borty i rozetka na naszywce szmuglerskiej.

rozetka

(Borta to pasmanteryjna taśma do obszywania skrajów tkaniny.
Szmuklerstwo (niem. Schmuck – ozdoba) – wyrabianie sznurków, frędzli plecionek,
galonów. W Polsce wykształciło się w pierwszej połowie XVII w. z cechu pasamonicznego. Do pasmanterii zalicza się: taśmy, wstążki, koronki, borty, krajki, galony, frędzle, sutasze, pompony (kutasy), ozdobne sznury, wisiory (chwasty), oplatane guziki i guzy, pętlice stosowane jako zapięcia, oploty izolacyjne.)


Dystynkcje stopnia górniczego na naszywce szmuklerskiej

Generalny Dyrektor Górnictwa

(Minister, kierownik urzędu centralnego)

 

Generalny Dyrektor Górnictwa

 (Sekretarz lub podsekretarz stanu w ministerstwie zajmującym się bezpośrednio problematyką górniczą)

 

Generalny Dyrektor
Górniczy I stopnia

Generalny Dyrektor
Górniczy II stopnia

Generalny Dyrektor
Górniczy III stopnia

Dyrektor Górniczy
I stopnia

Dyrektor Górniczy
II stopnia

Dyrektor Górniczy
III stopnia

Inżynier Górniczy
I stopnia

Inżynier Górniczy
II stopnia

Inżynier Górniczy
III stopnia

Technik Górniczy
I stopnia

Technik Górniczy
II stopnia

Technik Górniczy
III stopnia

Górnik I stopnia

Górnik II stopnia

Górnik III stopnia

 

Spodnie do munduru galowego

Spodnie posiadają podwójny, czarny aksamitny lampas. Są noszone przez generalnego dyrektora górnictwa, generalnych dyrektorów górniczych, generalnego honorowego dyrektora górniczego.

Spódnica z czarnej krepy.  Są dwa rodzaje: wąska i szeroka.

Znak górniczy na kołnierzu kurtki.

Płaszcz z czarnego sukna

Płaszcz ma metalowe guziki z perlikiem i żelazkiem (młotki górnicze).

Mundur służbowy

Służbowy mundur górniczy może być noszony w czasie wykonywania obowiązków służbowych. Na mundurze nosi się baretki orderów i odznaczeń.

— Kurtka — przód

— Kurtka — tył

— Płaszcz — przód

— Płaszcz — tył

Czapka

Beret dla kobiet

 

Dystynkcje na mundurach służbowych

 

Generalny Dyrektor Górnictwa

 

 

Generalny Dyrektor
Górniczy I stopnia


Generalny Dyrektor
Górniczy II stopnia

 

Generalny Dyrektor
Górniczy III stopnia

 

Dyrektor Górniczy
I stopnia


Dyrektor Górniczy
II stopnia

 

Dyrektor Górniczy
III stopnia

 

Inżynier Górniczy
I stopnia

Inżynier Górniczy
II stopnia

 

Inżynier Górniczy
III stopnia

 

Technik Górniczy
I stopnia

 

Technik Górniczy
II stopnia

 

Technik Górniczy
III stopnia

 

Górnik I stopnia

Górnik II stopnia

Górnik III stopnia

 

Dystynkcje na mundurach służbowych z okresu PRL

 

Generalny dyrektor
(dystynkcja ministra)
 

 

Generalny Dyrektor
Górniczy I stopnia
 

Generalny Dyrektor
Górniczy II stopnia
 

Generalny Dyrektor
Górniczy III stopnia
 

Dyrektor Górniczy
I stopnia
 

Dyrektor Górniczy
II stopnia
 

Dyrektor Górniczy
III stopnia
 

Inżynier Górniczy
I stopnia
 

Inżynier Górniczy
II stopnia
 

Inżynier Górniczy
III stopnia
 

Technik Górniczy
I stopnia
 

Technik Górniczy
II stopnia
 

Technik Górniczy
III stopnia
 

Górnik I stopnia
 

Górnik II stopnia
 

Górnik III stopnia
 

Aspirant Górniczy
I stopnia
 

Aspirant Górniczy
II stopnia
 

Aspirant Górniczy
III stopnia
 

Kto to jest aspirant górniczy? Pracownik w kopalni lub innym przedsiębiorstwie zajmującym się problematyką górniczą, który nie musi posiadać wykształcenia górniczego.
 

Guziki do munduru służbowego małe i duży (naturalna wielkość)

Guzki duże do munduru służbowego

Patka munduru słuzbowego

 

Mundury górnicze z 1931 roku

Kolor munduru był czarny ze złotymi guzikami z orłem państwowym (obecnie są inne). Umundurowanie składało się z:

— kurtki z czarnego sukna

Do kurtki należało nosić białą koszulę z czarnym krawatem lub muszkę.

— Spodnie sukienne czarne. Spodnie powinny być długie, bez mankietów o szerokości równej w dole i w kolanie.

— Płaszcz czarny, dwurzędowy, wcięty w stanie

— Czapka angielska

Czapka z czarnego sukna, z czarnym daszkiem.
Otok z ciemnozielonego aksamitu, orzeł państwowy złoty. Naokoło górnej krawędzi czapki zielona wypustka.

Urzędnicy władz górniczych noszą na patkach kurtki i płaszcza odznaki stopni służbowych:

— urzędnik XII stopnia

— urzędnik XI stopnia

— urzędnik X stopnia

— urzędnik IX stopnia

— urzędnik VIII stopnia

— urzędnik VII stopnia

Urzędnik ten nosi na górnej krawędzi otoka czapki dwa płaskie złote sznurki.

— urzędnik VI stopnia

Urzędnik ten nosi na górnej krawędzi otoka czapki dwa płaskie złote sznurki.

— urzędnik V stopnia

Urzędnik ten nosi na górnej krawędzi otoka czapki dwa płaskie złote sznurki.

— urzędnik IV stopnia

Urzędnik ten nosi na górnej krawędzi otoka czapki trzy płaskie złote sznurki.

Urzędnicy Centralnego Zarządu Górniczego Ministerstwa Przemysłu i Handlu mogą nosić przy urzędowaniu odpowiednie mundury według ustalonych powyżej wzorów. Urzędnicy III stopnia noszą na patkach dwie rozety.

Urzędnicy władz górniczych noszą przy mundurze mieczyki. Ma on płaskie ostrze, rękojeść kościaną koloru białego i czarną skórzaną pochwę.

 

Opis munduru górniczego wg rozporządzenia z dnia 13 czerwca 1859 roku

Kitel czarny freiberskiego kroju z czarnym stojącym kołnierzem i pelerynką szerokości 6 cali, zapięty na 8 metalowych żółtych guzików. Rękawy zwężające się przy dłoni mają na 4 cale poniżej łopatki 1,5 cala szeroką bufkę, zakończoną frędzlą na 2,5 cala długą. Nad bufką akselbanty ze srebrnym herbem górniczym. Po każdej stronie stojącego kołnierza znajduje się guzik taki jak przy kitlu.

Spodnie z tego samego materiału co kitel, kroju wojskowego z zapięciem, bez sprzączek.

Czarna z podszewką skóra górnicza długości 18 - 20 cali, zawieszona na czarnym, z glansowanej skóry wykonanym pasku szerokości na 2 cale i zapiętym na klamrę z żółtego metalu. Klamra na 2 cale wysoka i 4 szeroka, na niej herb górniczy z białego metalu na 2 cale wysoki.

Czako okrągłe na 5 cali wysokie z czarnego filcu, z herbem górniczym z białego metalu na 2 cale wysokim. Na połowie wysokości czarno-biało-czarna kokarda zwykłej formy.

Uzupełnieniem tego stroju był kilof z czarnym styliskiem, trzymanym na ramieniu w trakcie oficjalnych uroczystości.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

© Barbara Dominek-Wojnar, 4.12.1999 - 2012